Ζωντανά Δολώματα - Μέρος Α'
Κείμενο: Γιάννης Καμπάνης / Κυριάκος Μουζούρης


Σίγουρα έχει αναφερθεί στο παρελθόν, μέσα από διάφορα άρθρα, το θέμα «ζωντανά δολώματα», και κυρίως για πολλά είδη δολωμάτων, που άλλωστε είναι σημαντικό κεφάλαιο για την επιτυχία μας στο ψάρεμα.

Σε αυτό, λοιπόν, το κεφάλαιο θα επιμείνω και θα ασχοληθώ με τα ζωντανά δολώματα, που χωρίζονται σε δυο κατηγορίες:

α) τα δολώματα αυτά που μπορούμε να τα βρούμε μόνοι μας

β) τα δολώματα αυτά που προμηθευόμαστε από τα καταστήματα αλιείας

Σίγουρα και οι δύο κατηγορίες ανταποκρίνονται το ίδιο καλά στην επιτυχία μας στο ερασιτεχνικό ψάρεμα και δίνουν μεγαλύτερο ποσοστό επιτυχίας από τα άλλα είδη δολωμάτων (νωπά ή κατεψυγμένα) και θα τολμήσω να πω ότι το ζωντανό δόλωμα δουλεύει καλύτερα ακόμη και από ένα φρέσκο δόλωμα.

Πάμε να γνωρίσουμε την πρώτη κατηγορία ζωντανών δολωμάτων, στην οποία θα ασχοληθούμε περιληπτικά με τα συνήθη δολώματα, που είναι εύκολος ο εντοπισμός τους και δεν χρείαζεται εξειδικευμένη γνώση ή πρακτικές που ίσως θεωρούνται υπερβολικές ή ακόμη και επικίνδυνες.

ΠΕΤΑΛΙΔΑ: 

          


Ή αλλιώς Πατελίδα. Ανήκει στην οικογένεια των πατελλίδων. Το συνηθέστερο και αποδοτικό ζωντανό δόλωμα. Το βρίσκουμε σχεδόν σε όλες τις θάλασσες. Δεν υπάρχει βράχος που να βρέχεται από θάλασσα όπου να μην συναντήσουμε την πεταλίδα. Καλά βεντουζαρισμένη, κινείται πολύ αργά, τόσο που νομίζεις ότι παραμένει στην ίδια θέση. Εύκολο ζωντανό δόλωμα, που ένα μυτερό μαχαιράκι είναι αρκετό για να μαζέψει κάποιος αρκετό. Απλά χώνουμε τη μύτη του μαχαιριού κάτω από το κέλυφός της και με απαλές κινήσεις αποκολλάμε την πεταλίδα από το βράχο. Το δόλωμά της βρίσκεται κάτω από το κέλυφός της, όπου και πάλι με τη βοήθεια ενός μαχαιριού προσπαθούμε να βγάλουμε όλο το δόλωμα χωρίς να το αλλοιώσουμε. Η πεταλίδα δολώνεται ολόκληρη επάνω στο αγκίστρι και βασική προϋπόθεση για το συγκεκριμένο δόλωμα είναι να δολωθεί έτσι ώστε το μαύρο μέρος της πεταλίδας (δολώματος) να βρίσκεται στο επάνω μέρος τού αγκιστριού. Με εύκολο τρόπο η πεταλίδα διατηρείται ζωντανή για κάμποσες μέρες, είτε στη συντήρηση ενός ψυγείου είτε διαφορετικά σε μια λεκάνη με θαλασσινό νερό, με την προϋπόθεση ότι το νερό θα αλλάζεται συχνά.




Με την πεταλίδα συνήθως ψαρεύουμε το βράδυ, όχι ότι την ημέρα δεν έχει την ίδια επιτυχία στα τσιμπήματα. Επίσης, πολύ καλό δόλωμα είναι η πεταλίδα και στα ψιλά παραγάδια. Έχει παρατηρηθεί ότι οι επιτυχίες είναι αρκετές σε ψαράδες που χρησιμοποίησαν το παραπάνω δόλωμα στα ψιλά παραγάδια τους.

ΓΑΡΙΔΑ:

           


Ανήκει στην τάξη των δεκαπόδων και γενικά των αστακιδών. Την κατατάσσουμε σε πολλά είδη, αλλά εδώ θα ασχοληθούμε περιληπτικά με το πιο κοινό, ίσως, είδος που είναι η γαρίδα με το σταχτί χρώμα. Είναι πλέον ο μεγαλύτερος σύμμαχος των ερασιτεχνών ψαράδων, αφού το συγκεκριμένο δόλωμα της ζωντανής γαρίδας θεωρείται από τα πλέον καλύτερα, ίσως και το καλύτερο δόλωμα για επιτυχίες μας στο ψάρεμα. Πολύ νόστιμος μεζές για σχεδόν όλα τα είδη ψαριών. Εδώ θα προσθέσω και τη δική μου εμπειρία, που λέει ότι η γαρίδα είναι το αποτελεσματικότερο δόλωμα στις ψαρευτικές μου εξορμήσεις. Μπορώ, επίσης, να πω με σιγουριά ότι πολλά είδη καθαρών ψαριών προτίμησαν ακόμη και τη φρέσκια γαρίδα (όχι ζωντανή) από κάποια άλλα είδη καλού σκουληκιού.

Την κοινή γαρίδα της Μεσογείου μπορούμε εύκολα να την εντοπίσουμε και να την ψαρέψουμε για να έχουμε πάντα ένα από τα καλύτερα δολώματα και σίγουρες επιτυχίες.

Τη γαρίδα τη συναντάμε σχεδόν όλες τις εποχές, αλλά η καλύτερη εποχή είναι από Απρίλιο μέχρι και Νοέμβριο. Θα τη βρούμε σε ήρεμους κολπίσκους, ανάμεσα σε βράχους, εκεί που σχηματίζεται ένα είδος μικρής ήρεμης λιμνούλας, στα εσωτερικά τμήματα λιμανιών, εκεί δηλαδή που απαγκιάζει το κύμα, σε φυκιάδες και, γενικά, σε ήρεμα μέρη. Τη γαρίδα μπορούμε να τη βρούμε και ημέρα αλλά, κατά τη γνώμη μου, οι βραδινές ώρες είναι καλύτερες, λόγω ηρεμίας.




Τα εργαλεία που θα χρησιμοποιήσουμε δεν είναι τίποτε άλλο από μια μικρή απόχη ενυδρείων που τη θεωρώ αποτελεσματική για το ψάρεμα της ζωντανής γαρίδας, και απαραίτητα ένα φακό για τις βραδινές ώρες. Απλά επισκεπτόμαστε τα μέρη που θα συναντήσουμε τις γαρίδες και με την απόχη μας προσπαθούμε να περικυκλώσουμε το θήραμά μας και με απαλές κινήσεις να το αποχιάσουμε. Σημαντική είναι η σβέλτη κίνηση του ψαρευτικού μας εργαλείου προς τα επάνω, ώστε το θήραμα που είναι ήδη μέσα να εγκλωβιστεί. Έτσι, με λίγη τύχη έχουμε πρώτο δόλωμα για τις εξορμήσεις μας.

Δολώνεται σχετικά εύκολα και εάν η γαρίδα μας είναι μεγάλη τότε μπορεί εύκολα να τη χρησιμοποιήσουμε και για δεύτερα ή και περισσότερα δολώματα, αναλόγως πάντα με το μέγεθος του αγκιστριού που δουλεύουμε.

Μια αυτοσχέδια μέθοδος που έχει πολύ καλά αποτελέσματα στο ψάρεμα της γαρίδας είναι η γαριδοπαγίδα. Πώς τη φτιάχνουμε; Μα πολύ απλά και χωρίς κόστος:


           


Θα βρούμε έναν κοινό τενεκέ από λάδι, θα αφαιρέσουμε με μεγάλη προσοχή τις δύο βάσεις του και στη θέση τους θα τοποθετήσουμε κοινό τούλι από μπομπονιέρα ή, εάν θέλετε, μπορείτε αντί για τούλι ένα γυναικείο καλσόν. Θα τα στηρίξετε καλά με λεπτό σύρμα ώστε να βεβαιωθείτε ότι είναι γερά δεμένα. Στη μια πλευρά που έχουμε ήδη τοποθετήσει το τούλι ανοίγουμε μια τρύπα μικρού μεγέθους (φανταστείτε μια τρύπα = με κέρμα 1 ευρώ) και είμαστε έτοιμοι για να τοποθετήσουμε την παγίδα μας κατά προτίμηση ανάμεσα σε βραχάκια τα οποία σχηματίζουν ήρεμες λιμνούλες. Η μέθοδος αυτή ψαρεύεται κυρίως το βράδυ, οπότε τις πρωινές ώρες μαζεύεται η παραπάνω παγίδα. Καλό είναι να τονίσω ότι η γαριδοπαγίδα για να δουλέψει με καλά αποτελέσματα θα πρέπει να σκουριάσει ο τενεκές, οπότε τον βουλιάζομε για λίγο καιρό στο θαλασσινό νερό για να είναι η παγίδα μας ετοιμοπόλεμη.

Η γαρίδα μπορεί να συντηρηθεί για αρκετό χρονικό διάστημα σε λεκάνες με νερό ή δοχεία ζωντανού δολώματος με ειδικές συσκευές οξυγόνωσης. 


ΣΑΛΙΓΚΑΡΙ ΤΩΝ ΒΡΑΧΩΝ: 


          


Πρόκειται για το συνηθέστερο αλλά και συνάμα παρεξηγημένο είδος δολώματος. Το συναντάμε σε ακτές και σε βραχάκια, εκεί όπου σπάει το κύμα. Και ποιος δεν έχει δει σαλιγκάρι; Σε κάθε πλαγιά ή κορφή βράχων το βρίσκουμε άφθονο και πολύ εύκολα το μαζεύουμε. Ιδίως τις βραδινές ώρες που υπάρχει δροσιά, το σαλιγκάρι κυκλοφορεί με μεγαλύτερη άνεση. Πάρα πολύ αξιόλογο δόλωμα που η τσιπούρα, ο σαργός, η μουρμούρα, δεν θα αντισταθούν στο εύγευστο κρέας του σαλιγκαριού. Το ψαρεύουμε, όπως είπα, πολύ εύκολα και συντηρείται για αρκετό χρονικό διάστημα ζωντανό με τον ίδιο τρόπο όπως και οι πεταλίδες.




Προσοχή χρειάζεται όταν θα σπάσουμε το κέλυφος του σαλιγκαριού, ώστε να μην αλλοιώσουμε το δόλωμα που βρίσκεται μέσα σε αυτό. Το σπάσιμο μπορεί να επιτευχθεί είτε με μια πέτρα ή με κοινό σφυράκι. Το σαλιγκάρι δολώνεται ολόκληρο στο αγκίστρι με την ακίδα του να βγει στο μαλακό μέρος του δολώματος.

Επίσης, είναι πολύ καλό δόλωμα και για τα ψιλά βραδινά παραγάδια, όπου τα αποτελέσματα είναι πολύ ικανοποιητικά.

Το σαλιγκάρι, τέλος, χρησιμοποιείται σε όλα τα είδη ψαρέματος με καλάμι, αλλά και με καθετή (διπλάρι), με πολύ καλές προσωπικές επιτυχίες.


ΚΑΒΟΥΡΙ:


          


Ανήκει στην οικογένεια καρκινίδων και είναι της τάξεως των δεκαπόδων. Το καρκινοειδές μαλακόστρακο είναι κι αυτό με τη σειρά του από τα πιο συνηθισμένα δολώματα, με πολύ ικανοποιητικά αποτελέσματα. Θα το συναντήσουμε σε αμμουδιές, βραχάκια και σε μικρούς ήρεμους κολπίσκους.

Το καβούρι γενικά είναι παμφάγο και πολύ φοβητσιάρικο. Εάν, λοιπόν, αποφασίσουμε να το ψαρέψουμε, θα το αναζητήσουμε τις βραδινές ώρες, κατά τις οποίες ο κάβουρας δίνει αισθητά την παρουσία του. Εύκολος και γρήγορος ο εντοπισμός του, αλλά χρειάζεται και σβελτάδα για να το πιάσουμε. Ένας απλός και γρήγορος τρόπος είναι το βράδυ στα βραχάκια, παρέα με το φακουδάκι μας, και καλό θα είναι να χρησιμοποιήσετε φακό που εφαρμόζει στο κεφάλι, ώστε να έχουμε και τα δυο χέρια μας ελεύθερα. Κυνηγάμε πάντοτε τα μικρά σε μέγεθος, γιατί αυτά θα δολωθούν καλύτερα στο αγκίστρι μας. Μπορείτε, επίσης, να χρησιμοποιήσετε και γάντια, για να αποφύγετε τις δαγκάνες του κάβουρα.

Εύκολα μπορείτε να διατηρήσετε τον κάβουρα ζωντανό, τοποθετώντας τον σε ψηλούς κουβάδες με λίγο θαλασσινό νερό, το οποίο δεν χρειάζεται να το ανανεώνετε συνεχώς. Άλλος τρόπος να τον διατηρήσουμε ζωντανό είναι αφού τον πιάσουμε, να τον τοποθετήσουμε άμεσα σε ένα πλαστικό μπουκάλι στο οποίο θα κάνουμε αρκετές τρύπες, ώστε το μπουκάλι να βυθίζεται στο νερό και έτσι να έχουμε πάντα στη διάθεσή μας αρκετό φρέσκο δόλωμα.

Σημασία έχει ο τρόπος κατά τον οποίο θα δολωθεί το ζωντανό καβουράκι. Απλά τρυπάμε από το πάνω μέρος του κάβουρα και το βγάζουμε στο κάτω μέρος της κοιλιάς του. Φυσικά, προσοχή χρειάζεται ώστε το αρπάδι να φαίνεται, για να μπορεί το ψάρι να αγκιστρωθεί. Το καβούρι δολώνεται ολόκληρο, αναλόγως το μέγεθος του αγκιστριού. Πολλοί ψαράδες προτιμούν να σκοτώνουν τα καβούρια πριν από το ψάρεμά τους. Προσωπικά δεν το θεωρώ σωστή πρακτική, αφού το δόλωμα δεν είναι ζωντανό και, κατά συνέπεια, σχεδόν άχρηστο.

Τα καβούρια που τα βρίσκουμε σε αμμουδιές ψαρεύονται με ακόμη ευκολότερο τρόπο. Μόλις το καβουράκι τρυπώσει στην άμμο, εμείς απλά χώνουμε τα χέρια μας και εγκλωβίζουμε το δόλωμά μας.

Οι σαργοί, τσιπούρες, μουρμούρες, κακαρέλοι, ακόμη και συναγρίδες, δεν θα αντισταθούν στον γευστικό κάβουρα.


MYΔΙ: 


          


Ανήκει στην οικογένεια Μυτιλίδων. Με τη σειρά της, η οικογένεια αυτή ανήκει στα πελεκύποδα μαλάκια. Απαντάται σε όλες τις ελληνικές θάλασσες. Εύγευστο δόλωμα για πολλά είδη ψαριών. Το Μύδι θεωρείται ίσως το καλύτερο δόλωμα για τις βασίλισσες τσιπούρες.

Θα το συναντήσουμε μέσα σε μικρούς λιμενίσκους, μεγάλα λιμάνια, προσκολλημένα κάτω από προβλήτες, παραλίες με βραχάκια, σε φουντάγια, αγκυρόσχοινα. Το Μύδι βρίσκεται κατά ομάδες και έτσι το μάζεμά του γίνεται ευκολότερο. Θυμάμαι παλιότερα, όταν ψάρευα με τον φίλο Κώστα στο Λιμάνι της Μυτιλήνης, εντοπίσαμε μύδια κάτω ακριβώς από τη μικρή προβλήτα, οπότε σκεφτήκαμε, λόγω της μεγάλης ποσότητας που μαζέψαμε, να τα σπάσουμε και να τα κάνουμε μαλάγρα. Το αποτέλεσμα: 3 τσιπούρες 700 γρ. και 2 σαργοί 600 γρ. πιάσανε θέση στο τηγάνι, για να ακολουθήσει ένα ωραίο φαγοπότι.

Εύκολο να τα εντοπίσεις και ακόμη ευκολότερο να τα μαζέψεις, αφού, όπως είπα και πιο πάνω, τα μύδια βρίσκονται κατά ομάδες.

Το δόλωμά τους είναι αξιόπιστο για όλα σχεδόν τα ψάρια. Βέβαια, ο τρόπος που θα δολώσει κανείς το μύδι χρειάζεται λίγη μαστοριά, θα έλεγα, και ο λόγος είναι ότι το κρέας του μυδιού είναι πολύ μαλακό. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να δολωθεί το μύδι. Μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε είτε με το κέλυφός του ή, διαφορετικά, να δολώσουμε μόνο το εσωτερικό του. Επίσης, εάν τα κοχλάσουμε σε βραστό νερό, το δόλωμά μας γίνεται σκληρό και, κατ’ επέκταση, εύκολο να περάσει από το αγκίστρι.Το μειονέκτημα σε αυτήν την τακτική είναι ότι δεν θα έχουμε πλέον ζωντανό δόλωμα. Εάν επιζητούμε καλά ψάρια, τότε το δολώνουμε με το κέλυφός του, ως εξής: ανοίγουμε προσεκτικά το μύδι με ένα αιχμηρό αντικείμενο. Προσπαθούμε να περάσουμε όλο το αγκίστρι μας μέσα από το κρέας του μυδιού. Το αρπάδι πρέπει να βγει από το πάνω μέρος του δολώματος.

Τα ψάρια που λαχταράνε το μεζέ του μυδιού είναι σίγουρα τσιπούρες, μελανούρια, σπάροι, σαργοί, κακαρέλοι, μουρμούρες, ακόμη και λυθρίνια.

Με το μύδι δόλωμα συνήθως ψαρεύουμε με πεταχτάρι, μονάγκιστρο, αλλά και με διπλάρι μάς έβγαλε ασπροπρόσωπους.


ΣΩΛΗΝΑ: 


          


Είναι δίθυρο μαλάκιο και το κρέας του αναζητείται από πολλά ποιοτικά και μεγάλα ψάρια. Το μήκος της Σωλήνας μπορεί να φτάσει κάποιες φορές και τα 25 cm. Η Σωλήνα θεωρείται ότι είναι το πιο εύγευστο δόλωμα για τα μεγάλα μυλοκόπια. Στην Κύπρο, ειδικά, πολλοί ερασιτέχνες ψαράδες πιάσανε αρκετά μεγάλα τέτοια ψάρια με μοναδικό σύμμαχο το δόλωμα της Σωλήνας.

Για να εντοπίσουμε και να μαζέψουμε τέτοιο δόλωμα χρειαζόμαστε ένα ζευγάρι πέδιλα, μια μάσκα με αναπνευστήρα και ένα σουβλί με τη μύτη του γυρισμένη σε σχήμα αγκιστριού. Τις Σωλήνες τις αναζητούμε σε ρηχές παραλίες με αμμώδεις βυθούς. Θα τις ξεχωρίσουμε εύκολα, γιατί η Σωλήνα συνηθίζει να ζει μισο-θαμμένη στην άμμο, και οι τρύπες που έχουν οι φωλιές είναι πολύ ευδιάκριτες. Απλά χώνουμε το σουβλί βαθιά στην τρυπά της φωλιάς και το ανεβάζουμε χωρίς βεβιασμένες κινήσεις, για να πιάσουμε το πρώτο δόλωμά μας. Οπωσδήποτε χρειάζεται υπομονή για να μαζέψουμε αρκετές Σωλήνες. Αφού την μαζέψουμε, αφαιρούμε τις δυο πλευρές της, για να μπορέσουμε έτσι να βγάλουμε το νόστιμο δόλωμά της. Την κόβουμε σε τεμάχια, αναλόγως το μέγεθος του αγκιστριού που δουλεύουμε, και περνάμε όλο το αγκίστρι, με το αρπάδι πάντα να εξέχει.

Μπορούμε να τις διατηρήσουμε ζωντανές για αρκετό χρονικό διάστημα με τον απλό τρόπο της λεκάνης με θαλασσινό νερό. Το νερό θα πρέπει, φυσικά, να ανανεώνεται συχνά.

Τα ψάρια που θα αγκιστρωθούν με δόλωμα τη Σωλήνα είναι: τσιπούρες, μουρμούρες, σαργοί, λυθρίνια, σπάροι, σκάροι και πολλά αλλά ποιοτικά ψάρια.

Η Σωλήνα χρησιμοποιείται για όλα σχεδόν τα ψαρέματα με καλάμι, αλλά και για ψιλές καθετές.

Τα παραπάνω ζωντανά δολώματα θεωρώ ότι είναι τα πιο συνήθη και, μάλιστα, εύκολα στο να τα εντοπίσουμε. Φυσικά, η θάλασσα μερίμνησε ώστε να υπάρχουν πολλά και ποικίλα είδη ζωντανών δολωμάτων, όπως η Πίνα, Σαμάρι, Στρείδι, Κυδώνια, αλλά θεωρώ ότι για αυτά τα είδη απαιτείται κάπως πιο εξειδικευμένος τρόπος εντοπισμού τους.

Στο Β’ Μέρος θα ασχοληθούμε με κάποια είδη ζωντανών δολωμάτων (σκουλήκια), τα οποία όμως τα προμηθευόμαστε από τα καταστήματα ειδών αλιείας.